Tıbbi içerik: Dr. Öğr. Üyesi Murat Kalaycı — Genel Cerrahi Uzmanı · Son inceleme: 11 September 2026 · Özgeçmişi görüntüle →
Makattan gelen kanama, çoğu kişinin ilk aklına “basur” dediği ama söylemekten çekindiği bir şikâyettir. Hemoroid gerçekten de en sık nedendir; ancak aynı belirtiyi veren başka hastalıklar da vardır. Bu yazıda hemoroidin ne olduğunu, belirtilerini, evrelerini ve hangi durumda hekime başvurmanız gerektiğini bulacaksınız.
- Hemoroid (basur) nedir?
- Hemoroid belirtileri nelerdir?
- Hemoroid evreleri: Goligher sınıflaması
- Hemoroid neden olur? Risk faktörleri
- Hemoroid tanısı nasıl konur?
- Hemoroid mi, anal fissür mü?
- Hemoroid tedavisine genel bakış
- Hemoroid tedavi edilmezse ne olur?
- Kliniğimizde (Ataşehir, İstanbul) yaklaşımımız
- Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynaklar
Hemoroid (basur) nedir?
Makat kanalının iç yüzeyinde, damardan zengin üç adet yastıkçık bulunur. Bu yapılar herkeste vardır ve normaldir: gaz ile dışkıyı ayırt etmeye ve makatın tam kapanmasına yardımcı olurlar.
Bu yastıkçıkların içindeki damarlar genişler, destek dokusu zayıflar ve yapı aşağı doğru kayarsa hemoroidal hastalık ortaya çıkar. Yani sorun damarların varlığı değil, genişlemesi ve yer değiştirmesidir. Halk arasında bu tabloya basur denir.
İç hemoroid ve dış hemoroid farkı
Ayrım, hemoroidin anal kanaldaki dentat çizgiye göre konumuna dayanır. Bu çizginin üstü ağrı duyusu taşımaz, altı taşır — ikisinin belirtilerinin neden bu kadar farklı olduğunu açıklayan temel budur.
| İç hemoroid | Dış hemoroid | |
|---|---|---|
| Yerleşim | Dentat çizginin üstünde, kanal içinde | Dentat çizginin altında, makat kenarında |
| Ağrı | Genellikle ağrısız | Ağrı yapabilir; pıhtı oluşursa şiddetli |
| Tipik belirti | Kanama, sarkma | Ele gelen şişlik, rahatsızlık |
| Evreleme | Dört evreye ayrılır | Evrelendirilmez |
Hastaların bir bölümünde ikisi bir arada bulunur; buna karışık (mikst) hemoroid denir.
Hemoroid belirtileri nelerdir?
- Ağrısız, parlak kırmızı kanama. En sık belirtidir. Kan tuvalet kâğıdına bulaşır, dışkının üzerinde görülür ya da klozete damlar. Dışkıya karışmış koyu kan hemoroidle uyumlu değildir.
- Sarkma. Dışkılama sırasında makattan bir dokunun çıkması. Evre ilerledikçe kendiliğinden geri dönmez hâle gelir.
- Ele gelen şişlik. Özellikle dış hemoroidlerde makat kenarında hissedilen kabarıklık.
- Kaşıntı ve ıslaklık. Sarkan doku salgı bırakır, bölge nemli kalır ve tahriş olur.
- Tam boşalamama hissi. Kanalda yer kaplayan doku, dışkılama sonrası “hâlâ var” hissi yaratır.
- Rahatsızlık ve basınç hissi. Oturmakla artan künt bir dolgunluk.
Ağrı tipik bir hemoroid belirtisi değildir. Belirgin ağrı varsa tromboze dış hemoroid, anal fissür veya perianal apse gibi başka tablolar öncelikli düşünülür.
Tromboze dış hemoroid: ani başlayan şiddetli ağrı
Dış hemoroidin içindeki damarda pıhtı oluşursa, makat kenarında ani ortaya çıkan, sert, mor renkli ve çok ağrılı bir şişlik belirir. Ağrı ilk 48–72 saatte en şiddetli düzeydedir ve sonra azalmaya başlar.
Kılavuz, seçilmiş hastalarda erken dönemde pıhtının cerrahi olarak boşaltılmasının yararlı olabileceğini belirtir. Bu nedenle bu tablo beklenmeden değerlendirilmelidir.
Hemoroid evreleri: Goligher sınıflaması
İç hemoroidler, sarkmanın derecesine göre dört evreye ayrılır. Uluslararası kabul gören bu sınıflama Goligher sınıflaması olarak bilinir ve tedavi kararının temelini oluşturur.
| Evre | Bulgu | Genellikle öne çıkan yaklaşım |
|---|---|---|
| Evre 1 | Kanama var, sarkma yok | Lif, sıvı, tuvalet alışkanlığı |
| Evre 2 | Ikınmayla sarkar, kendiliğinden geri döner | Yaşam tarzı; yanıt yoksa ofis işlemleri |
| Evre 3 | Sarkar, elle itilerek geri döner | Ofis işlemleri veya cerrahi |
| Evre 4 | Sürekli dışarıdadır, geri itilemez | Cerrahi |
Evrelemenin pratikteki değeri şudur: aynı şikâyeti anlatan iki hastadan birinde beslenme düzenlemesi yeterken diğerinde cerrahi gerekebilir. Bu farkı belirleyen şey şikâyetin şiddeti değil, muayenedeki sarkma derecesidir.
Hemoroid neden olur? Risk faktörleri
- Kabızlık ve ıkınma. Yastıkçıkları aşağı iten en önemli mekanik etkendir.
- Tuvalette uzun süre oturmak. Telefonla geçirilen dakikalar bölgede sürekli basınç oluşturur.
- Lif ve sıvı eksikliği. Sert dışkı, ıkınmayı kaçınılmaz kılar.
- Gebelik ve doğum. Artan karın içi basınç ve hormonal değişiklikler nedeniyle sık görülür; doğum sonrası çoğu hastada geriler.
- Uzun süre ayakta durma veya ağır kaldırma.
- Kronik ishal ve sık dışkılama.
- Yaş. Destek dokusunun zayıflamasıyla sıklık artar.
Hemoroid tanısı nasıl konur?
Tanı, şikâyetlerin dinlenmesi ve muayene ile konur. Muayenede makat çevresi incelenir, parmakla değerlendirme yapılır ve iç hemoroidleri görmek için anoskopi uygulanır. Anoskopi kısa sürer ve evrelemeyi netleştirir.
Kanamayı “kesin basurdur” diye geçiştirmeyin
Makat kanaması hemoroid dışında polip, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kolorektal kanser gibi durumlarda da görülür. Kılavuz, rektal kanaması olan hastalarda uygun durumlarda tam kolon incelemesinin gerekebileceğini belirtir. Özellikle 45 yaş üzerindeyseniz, ailenizde kolon kanseri öyküsü varsa, kanama koyu renkliyse veya dışkıya karışıyorsa, kilo kaybı ya da bağırsak alışkanlığında değişiklik eşlik ediyorsa kolonoskopi gündeme gelir. Hemoroid tanısı, başka bir nedenin dışlanmasının yerine geçmez.
Hemoroid mi, anal fissür mü?
İkisi de kanama yapar ve sık karıştırılır. Ayırt edici nokta ağrıdır: hemoroid genellikle ağrısız kanama yaparken, anal fissür dışkılama sırasında bıçak gibi kesici ve sonrasında saatlerce süren ağrıya yol açar.
Ayrıntı için anal fissür (makat çatlağı) yazımıza bakabilirsiniz. Bir hastada her ikisinin birlikte bulunması da mümkündür; bu nedenle kesin ayrım muayene ile yapılır.
Hemoroid tedavisine genel bakış
Tedavi evreye, şikâyetin şiddetine ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Kılavuzun ana çerçevesi şöyledir:
| Basamak | Neleri kapsar | Kimlerde öne çıkar |
|---|---|---|
| Yaşam tarzı | Lif, bol sıvı, tuvalet alışkanlığının düzeltilmesi | Her evrede ilk adım; evre 1–2’de çoğu hastada yeterli |
| Ofis işlemleri | Band ligasyonu, skleroterapi, infrared koagülasyon | Evre 1–2 ve seçilmiş evre 3; band ligasyonu en etkili seçenek |
| Cerrahi | Hemoroidektomi ve diğer cerrahi yöntemler | Evre 3–4, dış veya karışık hemoroidler |
Her yöntemin kime uygun olduğu, başarı ve nüks oranları ile iyileşme süreleri için hemoroid tedavisi: yöntemler, lazer ve kesin çözüm yazımıza; kliniğimizde uygulanan cerrahi tekniklerin ayrıntısı için hemoroid ve perianal fistül cerrahisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Hemoroid tedavi edilmezse ne olur?
Hemoroid hayatı tehdit eden bir hastalık değildir, ancak tedavi edilmediğinde şu tablolar gelişebilir:
- Evre ilerler; kendiliğinden geri dönen sarkma zamanla kalıcı hâle gelir ve tedavi seçenekleri daralır.
- Süregelen kanama kansızlığa yol açabilir.
- Sarkan dokuda pıhtı oluşarak ani ve şiddetli ağrı ortaya çıkabilir.
- Sürekli ıslaklık ve kaşıntı cilt tahrişine neden olur.
- En önemlisi: “basurdur” diye bakılmayan bir kanamanın ardındaki başka bir hastalık gözden kaçabilir.
Kliniğimizde (Ataşehir, İstanbul) yaklaşımımız
Değerlendirmeye şikâyetlerin ayrıntılı dinlenmesiyle başlarız. Kanaması olan hastalarda ilk sorumuz, bu kanamanın hemoroide bağlanmasının güvenli olup olmadığıdır; yaş, aile öyküsü ve eşlik eden bulgular gerektiriyorsa ileri inceleme planlarız.
Muayenede evrelemeyi anoskopiyle netleştiririz, çünkü tedavi kararı doğrudan buna dayanır. Erken evrelerde önceliğimiz ameliyatsız tedavidir; hastaların önemli bir bölümü bağırsak düzeni kurulduğunda belirgin biçimde rahatlar ve başka işleme gerek kalmaz.
İşlem veya cerrahi gerektiğinde yöntem hastaya göre seçilir; evre, dış bileşenin varlığı ve hastanın günlük yaşam düzeni birlikte değerlendirilir. Tüm anorektal hastalıklar için anorektal hastalıklar cerrahisi bölümümüze bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Erken evrede şikâyetler, lif ve sıvı alımının artırılması ile tuvalet alışkanlığının düzeltilmesiyle belirgin şekilde azalabilir. Ancak genişlemiş damar yapısı kendiliğinden eski hâline dönmez; bu nedenle şikâyetler tetikleyici koşullar geri geldiğinde tekrarlayabilir.
Hemoroid kanaması tehlikeli mi?
Az miktarda, parlak kırmızı ve ağrısız kanama hemoroidle uyumludur. Ancak kanama sürekliyse kansızlık yapabilir; koyu renkli veya dışkıya karışmış kanama ise hemoroidle uyumlu değildir ve mutlaka araştırılmalıdır.
Hemoroid kansere dönüşür mü?
Hayır. Hemoroid kanserleşen bir hastalık değildir. Asıl risk, kolorektal kansere bağlı bir kanamanın “basur” sanılarak incelenmemesidir. Bu nedenle kanamanın nedeni netleştirilmelidir.
Her hemoroid ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Evre 1 ve 2’deki hastaların çoğu yaşam tarzı düzenlemesiyle, tıbbi tedaviye yanıt vermeyenler ise band ligasyonu gibi ofis işlemleriyle tedavi edilebilir. Cerrahi genellikle evre 3–4 ile dış veya karışık hemoroidlerde gündeme gelir.
Band ligasyonu ne kadar etkili?
Kılavuz, ofis içi işlemler arasında band ligasyonunu tipik olarak en etkili seçenek olarak tanımlar. Başarı oranı evreye göre değişir ve erken evrelerde belirgin şekilde yüksektir; uzun dönemde bir kısım hastada şikâyet tekrarlayabilir.
Hemoroid ağrı yapar mı?
İç hemoroidler genellikle ağrısızdır. Belirgin ağrı varsa dış hemoroidde pıhtı oluşması, anal fissür veya perianal apse gibi durumlar düşünülmelidir. Ağrı, tanının gözden geçirilmesini gerektiren bir bulgudur.
Gebelikte hemoroid olursa ne yapılmalı?
Gebelikte hemoroid sıktır ve doğumdan sonra çoğu hastada geriler. Bu dönemde öncelik lif, sıvı ve tuvalet alışkanlığı gibi güvenli önlemlerdir. İlaç kullanımı mutlaka hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır.
Hemoroid kremleri işe yarar mı?
Kremler kaşıntı, yanma ve rahatsızlık hissini geçici olarak hafifletebilir. Ancak genişlemiş damar yapısını düzeltmezler; tek başına kullanıldıklarında şikâyetler genellikle geri döner. Kortizon içerenler uzun süre kullanılmamalıdır.
Oturma banyosu hemoroide iyi gelir mi?
Ilık oturma banyosu bölgedeki kas gerginliğini azaltarak rahatlama sağlar ve özellikle şikâyetlerin alevlendiği dönemlerde faydalıdır. Tedavinin kendisi değil, destekleyici bir önlemdir.
Hemoroid için hangi bölüme gitmeliyim?
Hemoroid genel cerrahi uzmanlık alanına girer. Doğrudan genel cerrahi polikliniğine başvurabilirsiniz; önce başka bir bölüme gitmeniz gerekmez.
Kaynaklar
- Wolff BG, Davids JS, Aguilar-Nascimento JE, ve ark. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 2024. PubMed
- van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, ve ark. Classification and guidelines of hemorrhoidal disease: Present and future. World Journal of Gastrointestinal Surgery. wjgnet.com
- Is the Goligher classification a valid tool in clinical practice and research for hemorrhoidal disease? Techniques in Coloproctology. PMC
- National Health Service (NHS). Piles (haemorrhoids). nhs.uk
- Lohsiriwat V. Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management. World Journal of Gastroenterology. PubMed
Şikâyetleriniz sürüyorsa
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Değerlendirme için Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Murat Kalaycı ile iletişime geçebilirsiniz. Muayene Ataşehir’deki klinikte yapılır; cerrahi girişimler anlaşmalı hastanelerde gerçekleştirilir.