Tıbbi içerik: Dr. Öğr. Üyesi Murat Kalaycı — Genel Cerrahi Uzmanı · Son inceleme: 12 September 2026 · Özgeçmişi görüntüle →
Memede kızarıklık, sıcaklık ve ağrı başladığında iki soru sorulur: “Bu geçer mi, yoksa ciddi bir şey mi?” ve “Kime gitmem gerekiyor?” İkisinin de net cevabı var.
Bu yazıda meme enfeksiyonunun ne olduğunu, çeşitlerini, belirtilerini, hangi hekimin ilgilendiğini, muayenede nelerin yapıldığını, tedavinin adımlarını ve hangi bulgunun beklemeye gelmediğini bulacaksınız. Diğer meme hastalıkları için meme hastalıkları cerrahisi sayfamıza bakabilirsiniz.
- Meme enfeksiyonu (mastit) nedir, nasıl gelişir?
- Meme enfeksiyonu çeşitleri
- Meme enfeksiyonu neden olur? Risk faktörleri
- Meme enfeksiyonu belirtileri nelerdir?
- Meme enfeksiyonu doktoru kimdir, hangi bölüme gidilir?
- Muayenede ne yapılır, tanı nasıl konur?
- Meme enfeksiyonu tedavisi
- Meme apsesi gelişirse
- Geçmeyen kızarıklık: inflamatuar meme kanseri
- Tekrarlayan meme enfeksiyonu
- Korunma
- Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynaklar
Meme enfeksiyonu (mastit) nedir, nasıl gelişir?
Meme, süt üreten bezlerin ve bu sütü meme başına taşıyan kanalların oluşturduğu bir ağdır. Bir bölgede akış yavaşladığında orada basınç artar; doku ödemlenir ve iltihabi bir tepki başlar. Bu tabloya mastit denir.
Burada çoğu kişinin bilmediği bir ayrıntı var: her mastit enfeksiyon değildir. Süreç çoğunlukla mekanik bir tıkanmayla ve iltihapla başlar; bakteriyel enfeksiyon buna sonradan eklenir. En sık sorumlu bakteri Staphylococcus aureus’tur. Bu ayrım tedaviyi doğrudan belirler — bu yüzden her mastitte hemen antibiyotik başlanmaz.
Enfeksiyon iki farklı zeminde ortaya çıkar:
- Emzirme dönemi (laktasyonel): En sık görülen biçimdir. Emziren kadınların yaklaşık %10’unda görülür ve çoğunlukla doğumu izleyen ilk üç ayda başlar.
- Emzirme dışı (non-laktasyonel): Hiç doğum yapmamışlarda, menopoz döneminde, hatta erkeklerde de görülebilir. Burada en güçlü etken sigaradır.
Meme enfeksiyonu çeşitleri
| Tip | Kimde görülür | Ayırt edici özellik |
|---|---|---|
| Laktasyonel mastit | Emziren kadınlar, sıklıkla ilk 3 ay | Kama biçiminde kızarıklık, ateş, hızlı başlangıç |
| Periduktal mastit | Emzirmeyenler, menopoz dönemi ve sonrası | Süt kanallarının çevresinde iltihap; kanal duvarı kalınlaşır, meme başı içe dönebilir |
| Subareolar enfeksiyon | Özellikle sigara kullananlar | Meme başı çevresinde tekrarlayan apse ve iltihaplı akıntı; fistül gelişebilir |
| Granülomatöz lobüler mastit | Genellikle doğum yapmış genç kadınlar | Ağrılı, sert kitleler oluşturur; görüntülemede kanseri taklit eder — tanı yalnızca biyopsiyle konur |
Bu ayrım pratikte önemlidir: laktasyonel mastit genellikle boşaltma ve kısa bir antibiyotik kürüyle çözülürken, subareolar ve granülomatöz tipler yalnızca antibiyotikle kalıcı olarak düzelmez. Bunlarda altta yatan yapıyı ele almak gerekir.
Meme enfeksiyonu neden olur? Risk faktörleri
Emzirme dönemindeki enfeksiyonların neredeyse tamamı, memenin bir bölgesinin yeterince boşalamamasıyla başlar. Süt orada birikir, basınç artar, doku zorlanır ve meme başındaki bir çatlaktan giren bakteri için uygun bir ortam oluşur.
| Emzirme dönemi (laktasyonel) | Emzirme dışı |
|---|---|
| Memenin tam boşalmaması, öğün atlama | Sigara kullanımı — en güçlü etken |
| Yanlış emzirme pozisyonu, yetersiz kavrama | Meme ucu piercingi |
| Tek pozisyonda emzirme — bazı bölgeler hiç boşalmaz | Diyabet, bağışıklık baskılanması |
| Sıkan sütyen, ağır çanta askısı, üzerine yatma | Tıkanmış bez ve kanal hastalıkları |
| Meme başında çatlak — bakteri girişi kolaylaşır | Önceki meme ameliyatı veya radyoterapi |
| Aşırı yorgunluk, ani süt artışı, sütten hızlı kesme | Obezite, ileri yaş; nadiren travma |
| Daha önce mastit geçirmiş olmak | Nadiren: yabancı cisim |
Emzirme dışı enfeksiyonlarda sigara özellikle öne çıkar; meme başı çevresindeki kanalların yapısını bozarak tekrarlayan iltihaba ve fistül gelişimine zemin hazırlar. Bu grupta sigara bırakılmadan kalıcı sonuç almak zordur.
Meme enfeksiyonu belirtileri nelerdir?
Belirtiler klasik iltihap tablosudur: kızarıklık, sıcaklık, şişlik ve ağrı. Ayırt edici olan, bunların ne kadar hızlı ortaya çıktığıdır — meme enfeksiyonu birkaç saat içinde iyiden kötüye gider. Bu nedenle “sabahı bekleyeyim” yaklaşımı çoğu zaman doğru değildir.
| Emzirme dönemindeki enfeksiyon | Emzirme dışı enfeksiyon |
|---|---|
| Memenin bir bölgesinde kama veya üçgen biçiminde kızarıklık | Kızarıklık genellikle meme başı çevresinde |
| O bölgede sertlik, sıcaklık, dokunmakla şiddetli ağrı | Ağrılı şişlik, bazen ele gelen kitle |
| Ateş, titreme, kas ağrısı — grip başlangıcına benzer | Ateş daha seyrek; tablo daha sinsi |
| Emzirirken artan yakıcı ağrı | Koyu kıvamlı, bazen kötü kokulu meme başı akıntısı |
| Genellikle tek memede ve tek bölgede | Meme başında içe çekilme olabilir |
| Halsizlik, kendini hasta hissetme | Tekrarlama eğilimi yüksektir |
Emzirme dışı grupta meme başında içe çekilme ve tekrarlayan iltihap iki önemli işarettir. Bunlar genellikle meme başı çevresindeki kanalların yapısının bozulduğunu gösterir.
Meme enfeksiyonu doktoru kimdir, hangi bölüme gidilir?
Meme, bir cerrahi organdır. Meme hastalıklarının tanısı, takibi ve ameliyatı genel cerrahi uzmanlık alanına girer; ülkemizde meme cerrahisiyle özel olarak ilgilenen genel cerrahi uzmanları bu hastaların çoğunu üstlenir. Dolayısıyla memede kızarıklık, şişlik, ele gelen sertlik veya akıntı varsa doğru adres genel cerrahi polikliniğidir.
Yine de başvuru yolu, içinde bulunduğunuz duruma göre değişir.
Emzirme dönemindeyseniz
İlk 24 saatte kadın doğum hekiminiz, aile hekiminiz veya bir emzirme danışmanı çoğu tabloyu çözer; çünkü bu aşamada yapılması gereken esas iş emzirme tekniğini düzeltmek ve memeyi boşaltmaktır. Genel cerrahiye şu üç durumda başvurulmalıdır: etkili boşaltmaya ve gerekiyorsa antibiyotiğe rağmen 48 saatte düzelme yoksa, memede bir noktada toplanmış sertlik varsa, veya tablo tekrarlıyorsa.
Emzirmiyorsanız
Emzirme dışı meme enfeksiyonlarında doğrudan genel cerrahiye başvurmak gerekir. Bunun nedeni basittir: bu grupta ayırıcı tanı listesi daha geniştir ve içinde kanser de vardır. Emzirmeyen bir kadında memedeki kızarıklık, aksi kanıtlanana kadar sadece enfeksiyon kabul edilmez.
Acil değerlendirme gerektiren durumlar
Aynı gün hekime başvurun
- 38,5 °C üzerinde ateş, titreme, tansiyon düşüklüğü veya bilinç bulanıklığı
- Kızarıklığın saatler içinde hızla yayılması
- Meme cildinde morarma, kabarcık veya siyah renk değişikliği
- Şeker hastalığı, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı veya kemoterapi öyküsü ile birlikte ateş
Muayenede ne yapılır, tanı nasıl konur?
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur; ancak enfeksiyonu taklit eden hastalıkları dışlamak için birkaç basamak izlenir.
- Öykü ve muayene. Şikâyetin ne zaman başladığı, emzirme durumu, sigara kullanımı, ateşin seyri sorulur. Meme ve koltukaltı elle değerlendirilir. Kızarıklığın sınırı kalemle işaretlenerek yayılım takip edilebilir.
- Ultrason. Bu aşamanın en kritik tetkikidir. Tek soruya cevap arar: Bu sertlik yaygın bir iltihap mı, yoksa bir noktada toplanmış irin (apse) mi? Cevap doğrudan tedaviyi değiştirir. Emzirme dönemi dâhil her yaşta güvenle yapılır.
- Kültür. Tedaviye yanıt alınamıyorsa, tablo ağırsa veya hastanede yatış gerekiyorsa süt ya da apse içeriğinden kültür alınır. Böylece antibiyotik tahminle değil, üreyen bakteriye göre seçilir.
- Mamografi ve biyopsi. Emzirmeyen hastalarda, 40 yaş üstünde veya tedaviye rağmen geçmeyen bulguda görüntüleme tamamlanır; gerekirse iğne biyopsisi ya da cilt punch biyopsisi yapılır.
Meme enfeksiyonu tedavisi
Birinci adım: memeyi boşaltmak
Emzirme dönemindeki enfeksiyonda tedavinin temeli antibiyotik değildir. Tıkanan bölgenin boşaltılmasıdır. Süt akışı düzelmedikçe hiçbir ilaç tabloyu kalıcı olarak çözmez. Emzirmeye ara vermek — ilk akla gelen refleks olmasına rağmen — tabloyu kötüleştirir.
- Emzirmeye devam edin. Etkilenen memeden emzirmek güvenlidir ve tedavinin parçasıdır. Süt bebeğe zarar vermez, dökülmesi gerekmez.
- Sık ve etkili boşaltın. Bebeği önce ağrılı memeden emzirin; sonrasında hâlâ dolgunluk varsa nazikçe sağın. Bebek yeterince emmiyorsa pompayla destekleyin, ancak aşırı pompalamadan kaçının.
- Pozisyonu değiştirin. Bebeğin çenesinin tıkalı bölgeye doğru bakması o alanın daha iyi boşalmasını sağlar.
- Emzirme öncesi ılık uygulama akışı kolaylaştırır; emzirme sonrası soğuk uygulama ödemi ve ağrıyı azaltır.
- Ağrı ve ateş için hekiminizin uygun gördüğü ağrı kesici kullanın. İbuprofen gibi antiinflamatuar seçenekler hem ağrıyı hem iltihabı azaltır ve emzirmeyle uyumludur.
- Dinlenin ve bol sıvı alın. Küçümsenmemesi gereken iki başlık.
Not: agresif masaj ve sert sıkma bugün önerilmiyor — dokuyu daha da ödemlendirerek tabloyu kötüleştirebiliyor. Dokunuş nazik olmalıdır.
Antibiyotik ne zaman başlanır?
Antibiyotik her meme enfeksiyonunda ilk adım değildir. Endikasyonları nettir:
- Etkili boşaltmaya ve destekleyici önlemlere rağmen 12–24 saat içinde düzelme olmaması
- Başlangıçtan itibaren belirgin enfeksiyon bulguları: yüksek ateş, hızla yayılan kızarıklık, genel durum bozukluğu
- Meme başında enfekte çatlak bulunması
- Kültürde etken üremesi
Seçilen ilaç genellikle stafilokoklara etkili bir grup olur ve emzirmeyle uyumlu seçenekler tercih edilir; bu nedenle hekiminize emzirdiğinizi mutlaka söyleyin. Tedavi süresi tipik olarak 10–14 gündür ve şikâyetler ikinci günde geçse bile kür tamamlanmalıdır — yarım bırakılan tedavi, tekrarın ve apsenin en sık nedenlerindendir.
Evde yapabilecekleriniz
- Emzirme dönemindeyseniz emzirmeyi kesmeyin; sıklığı artırın
- Emzirme sonrası memede kalan sütü pompayla boşaltın
- Emzirmeden hemen önce buz uygulamayın — süt akışını yavaşlatır
- Memeyi destekleyen, sıkmayan bir sütyen kullanın
- Bol su için, dengeli beslenin, uykunuzu alın
- Kızarıklığın sınırını kalemle işaretleyip yayılıp yayılmadığını takip edin
Bunlar ilk 24 saatin adımlarıdır. Ateş yükseliyorsa, kızarıklık yayılıyorsa veya 24 saatte düzelme yoksa evde beklemek doğru değildir; apse riski bu noktada artar.
Meme apsesi gelişirse
Enfeksiyonların yaklaşık %3–11’inde iltihap bir noktada toplanıp irin cebi oluşturur; buna meme apsesi denir. İşaretleri:
- Kızarık alanın ortasında ele gelen, yumuşak-dalgalanan bir şişlik
- Antibiyotiğe rağmen geçmeyen veya artan ağrı ve ateş
- Bölgenin giderek daha sınırlı ve sert hâle gelmesi
Tanı ultrasonla doğrulanır. Apse antibiyotikle çözülmez; boşaltılması gerekir.
| Yöntem | Kime | Nasıl yapılır |
|---|---|---|
| Ultrason eşliğinde iğneyle boşaltma | Apselerin çoğunda ilk tercih | Lokal anesteziyle iğneyle aspirasyon. Kesi yok, iz yok; gerekirse birkaç gün arayla tekrarlanır |
| Küçük kesi ve drenaj | Büyük, çok odaklı veya cildi incelmiş apse | Lokal anesteziyle küçük bir kesiden boşaltma |
| Ameliyathanede drenaj | Derin yerleşimli veya tekrarlayan apse | Genellikle kısa süreli anesteziyle; nadiren gerekir |
Günümüzde tercih edilen yol, mümkün olan her durumda iğneyle boşaltmadır; hem iz bırakmaz hem de emzirmeye devam etmeyi engellemez. Geniş kesiler artık istisnai durumlara ayrılmıştır. Apse boşaltıldıktan sonra da emzirmeye genellikle devam edilebilir; etkilenen memeden emzirmek güçse o meme sağılarak boşaltılır ve süt üretimi korunur.
Geçmeyen kızarıklık: inflamatuar meme kanseri
Bu bölüm yazının en önemli kısmıdır
İnflamatuar meme kanseri, memede kızarıklık ve ödemle ortaya çıkar ve meme enfeksiyonuyla karıştırılabilir — özellikle gebelik ve emzirme döneminde. Ele gelen bir kitle çoğu zaman yoktur; bu yüzden “sadece iltihaptır” diye aylarca antibiyotik kullanılabilir.
Ayırt ettiren noktalar:
- Uygun tedaviye rağmen 1–2 haftada düzelmeyen kızarıklık
- Ciltte portakal kabuğu görünümü (peau d’orange), kalınlaşma
- Meme başında içe çekilme veya yeni şekil değişikliği
- Koltukaltında ele gelen sertlik
- Ateşin olmaması veya hafif olması
Kural basittir: enfeksiyon tedaviye yanıt verir, kanser vermez. Bu durumda görüntüleme ve gerekirse cilt punch biyopsisi yapılmalıdır. “Mastit olmalı” varsayımıyla aylarca antibiyotik denenmesi, tanının gecikmesinin en sık nedenidir.
Benzer şekilde granülomatöz mastit de memede ağrılı kitleler oluşturur ve görüntülemede kanseri taklit eder. Kanser değildir, ancak tanısı yalnızca biyopsiyle konur ve tedavisi farklıdır.
Tekrarlayan meme enfeksiyonu
Aynı bölgede tekrar tekrar iltihap oluşuyorsa altta yatan bir neden vardır ve her seferinde antibiyotik yazdırmak çözüm değildir. Şunlar araştırılır:
- Boşaltma sorunu. Emzirme tekniği ve pozisyon gözden geçirilir; bir emzirme danışmanı desteği çoğu zaman belirleyicidir.
- Sigara. Emzirme dışı tekrarlayan enfeksiyonun en güçlü değiştirilebilir etkenidir.
- Meme başı çevresinde fistül. Apse sonrası cilt ile kanal arasında kalıcı bir yol açılabilir; bu yol cerrahi olarak çıkarılmadan tekrar durmaz.
- Yetersiz tedavi süresi. Erken kesilen antibiyotik.
- Kontrolsüz diyabet.
- Altta yatan yapı sorunu veya kitle. Kanal genişlemesi, meme başı içe çekilmesi veya seyrek olarak bir kitle. Bu nedenle tekrarlayan olgularda mutlaka görüntüleme yapılır.
Korunma
| Emzirme döneminde | Emzirme dışında |
|---|---|
| Sık ve düzenli emzirin, öğün atlamayın | Sigarayı bırakın — en etkili tek önlem |
| Bebeğin memeyi tam kavradığından emin olun | Meme hijyenine dikkat edin |
| Pozisyon değiştirerek tüm bölgeleri boşaltın | Kan şekerinizi kontrol altında tutun |
| Sıkmayan, destekleyici sütyen kullanın | Meme ucu piercinginden kaçının |
| Meme başı çatlaklarını erken tedavi edin | Yeni başlayan akıntı veya çekintiyi bekletmeyin |
| Sütten keserken kademeli azaltın | Düzenli meme kontrollerinizi aksatmayın |
| Yorgunluk ve susuzluğu hafife almayın | Bağışıklığınızı destekleyin |
Memeyi tanımanın en pratik yolu düzenli kendi kendine muayenedir; nasıl yapılacağını bu yazımızda adım adım anlattık.
Sıkça Sorulan Sorular
Meme enfeksiyonuna hangi doktor bakar?
Meme hastalıkları genel cerrahi uzmanlık alanına girer; meme cerrahisiyle ilgilenen bir genel cerrahi uzmanına başvurmak en doğrusudur. Emzirme dönemindeyseniz ilk aşamada kadın doğum hekiminiz, aile hekiminiz veya emzirme danışmanı da yardımcı olur. Tedaviye yanıt alınamıyorsa, apse düşünülüyorsa veya emzirmiyorsanız doğrudan genel cerrahiye gidin.
Meme enfeksiyonu kaç günde geçer?
Etkili boşaltma ve gerekiyorsa antibiyotikle şikâyetlerin ilk 24–48 saatte belirgin biçimde gerilemesi beklenir. Kızarıklığın tamamen silinmesi bir haftayı bulabilir. 48 saatte hiç düzelme yoksa tanı ve tedavi yeniden gözden geçirilmelidir.
Mastitken emzirmeye devam edebilir miyim?
Evet — üstelik devam etmelisiniz. Etkilenen memeden emzirmek güvenlidir ve tedavinin temel parçasıdır. Emzirmeyi kesmek süt birikimini artırır ve tabloyu kötüleştirir. Süt bebeğe zarar vermez ve dökülmesi gerekmez.
Hemen antibiyotik almalı mıyım?
Her mastitte ilk adım antibiyotik değildir. Önce memenin etkili biçimde boşaltılması, ılık-soğuk uygulama ve dinlenme denenir. 12–24 saat içinde düzelme olmazsa veya yüksek ateş, hızla yayılan kızarıklık gibi belirgin enfeksiyon bulguları varsa antibiyotik başlanır. Başlandığında kür tamamlanmalıdır.
Memeye masaj yapmalı mıyım?
Sert ve agresif masaj bugün önerilmiyor; dokuyu daha da ödemlendirerek tabloyu kötüleştirebiliyor. Dokunuş nazik olmalı. Emzirme öncesi ılık uygulama akışı kolaylaştırır, sonrasında soğuk uygulama ödemi azaltır.
Apse olduğunu nasıl anlarım?
Kızarık alanın ortasında ele gelen, yumuşak-dalgalanan bir şişlik oluşur; ağrı ve ateş antibiyotiğe rağmen geçmez veya artar. Tanı ultrasonla doğrulanır. Apse antibiyotikle çözülmez, boşaltılması gerekir.
Apse mutlaka ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Apselerin çoğu bugün ultrason eşliğinde iğneyle, lokal anesteziyle boşaltılabiliyor; kesi ve iz kalmıyor. Büyük, çok odaklı veya cildi incelmiş apselerde küçük bir kesiyle drenaj gerekebilir. Geniş ameliyatlar artık istisnai durumlara ayrılmıştır. Apse boşaltıldıktan sonra da emzirmeye genellikle devam edilebilir.
Emzirmiyorum, yine de meme enfeksiyonu olur mu?
Evet. Emzirme dışı mastit, özellikle meme başı çevresindeki kanalların etkilendiği tablolarda görülür. En güçlü risk faktörü sigaradır. Diyabet, bağışıklık baskılanması ve meme ucu piercingi de riski artırır. Bu grupta doğrudan genel cerrahiye başvurmak gerekir.
Erkeklerde meme enfeksiyonu görülür mü?
Nadir olmakla birlikte görülür. Özellikle sigara kullanan, diyabeti olan veya meme bölgesine travma öyküsü bulunan erkeklerde meme başı çevresinde iltihap gelişebilir. Erkekte memede kızarıklık veya kitle her zaman bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kızarıklık geçmiyor, ne yapmalıyım?
Uygun tedaviye rağmen 1–2 haftada düzelmeyen kızarıklık mutlaka araştırılmalıdır. İnflamatuar meme kanseri meme enfeksiyonuyla karışabilir; ciltte portakal kabuğu görünümü, meme başında içe çekilme ve koltukaltında sertlik uyarıcıdır. Görüntüleme ve gerekirse cilt punch biyopsisi yapılır.
Meme enfeksiyonu kansere neden olur mu?
Hayır, meme enfeksiyonu kansere dönüşmez ve meme kanseri riskini artırmaz. Ancak ters yönde bir ilişki vardır: inflamatuar meme kanseri, enfeksiyon görünümüyle başlayabilir. Bu nedenle tedaviye yanıt vermeyen kızarıklık araştırılmalıdır.
Meme enfeksiyonu tekrar eder mi?
Edebilir. Tekrarlayan olgularda emzirme tekniğine bağlı boşaltma sorunu, sigara kullanımı, meme başı çevresinde gelişmiş bir fistül, yarım bırakılmış antibiyotik tedavisi ve altta yatan yapı sorunu araştırılır. Bu nedenle tekrarlayan meme enfeksiyonunda görüntüleme yapılır.
Meme enfeksiyonu tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen enfeksiyonda iltihap bir noktada toplanarak apseye dönüşebilir. Apse geciktikçe doku içinde ilerleyen yollar (fistül) oluşturabilir; bu aşamada apse boşaltılsa bile bu yollarda kalan bakteriler tekrarlayan enfeksiyonlara neden olur. Nadiren enfeksiyon kana yayılarak ağır bir tabloya yol açabilir.
Kaynaklar
- Academy of Breastfeeding Medicine. Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum. ncbi.nlm.nih.gov
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Mastitis and breast abscess — Clinical Knowledge Summaries. cks.nice.org.uk
- Differentiating Inflammatory Breast Cancer From Lactational Mastitis: A Diagnostic Challenge. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Management of Breast Abscess: Ultrasound-Guided Needle Aspiration versus Incision and Drainage. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Periductal Mastitis and Smoking. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- National Health Service (NHS). Mastitis. nhs.uk
Memede kızarıklık, şişlik veya ele gelen sertlik varsa
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedaviye yanıt vermeyen kızarıklık ve tekrarlayan meme iltihabı mutlaka değerlendirilmelidir. Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Murat Kalaycı ile iletişime geçebilirsiniz. Muayene Ataşehir’deki klinikte yapılır; cerrahi girişimler anlaşmalı hastanelerde gerçekleştirilir.