SAFRA KESESİ ve SAFRA KANALI HASTALIKLARI

safra kesesiSafra kesesi; karaciğerin alt tarafında yer alan  bir organdır. Karaciğerden salgılanan safra, safra kesesinde depolanır.

Safra kesesi safra kanalları ile karaciğere ve bağırsağa (on iki parmak bağırsağına) bağlanır. Yemek aralarında karaciğer tarafından üretilen safra salgısı safra kanalı ile safra kesesinde depolanır. Yemek yediğimizde ise safra kesesinden, yine safra kanalları aracılı ile bağırsağa safra salgısı iletilir. Safra; yağların ve yağda eriyen vitaminlerin emiliminde ve bazı maddelerin vücuttan atılımında rol oynar.

Safra kesesinde ve safra kanalında en sık karşılaşılan hastalıklar şöyledir:

  • Safra kesesi taşları
  • Safra kesesi iltihabı
  • Safra kanalı yaralanmaları ve darlıkları
  • Safra kanalı kistleri
  • Safra kanalı  kanserleri
  • Safra kanalı tıkanma sarılığı

 

SAFRA KESESİ TAŞLARI

Safra kesesi taşı nedir?

Safra taşları; safra salgısındaki kimyasallardan oluşan katı yapılardır. Safra taşlarının oluşumu yıllar alabilir ve çeşitli tipleri vardır.

Kolesterol taşları; Safrada çok fazla kolesterol varsa gözlenir. En sık görülen safra taşı tipidir.

Pigment taşları; Safra salgısında bilirubin fazla ise gözlenir. (Bilirubin;  kırmızı kan hücrelerinin ürettiği artık maddedir)

 

Safra taşı belirtileri nedir?

Safra kesesi taşı olan pek çok kişide hiçbir belirti gözlenmez. Ancak genel bir sağlık taramasında ya da başka bir sağlık sorunu için hastaneye gidildiğinde yapılan taramada saptanabilir.

Safra kesesi taşı hareket ettiğinde ve safra kanalını tıkadığında belirtiler gözlenir. Bu belirtiler şöyledir:

  • Sağ üst karın boşluğunuzda şiddetli ağrı; özellikle yemek yedikten sonra ortaya çıkar ve birkaç saat devam eder. Ağrı sırtınıza ve sağ omzunuza yayılır.
  • Mide bulantısı ve kusma hissi
  • Yüksek ateş, terleme, titreme
  • Cildin ve göz aklarının sararması

 

Safra kesesi taşlarının tedavisi:

Belirti vermeyen safra kesesi taşlarında hastanın mutlaka genel cerrahi uzmanından  ameliyat seçeneği de dahil olmak üzere, ayrıntılı  bilgi alarak hastalık hakkında bilinçlenmesi, ameliyat ile safra kesesi alınana kadar geçen sürede safra kesesi taşının ne gibi durumlara yol açacağı konusunda bilgi sahibi olması sonradan safra kesesine bağlı olası   ciddi durumları ortadan kaldırabilir.

 

  • Safra kesesi taşları safra kesesinde sorun yaratmadan kalabilir. Ancak bazen bu taşlar hareket eder ve safra kanalından bağırsağa geçer. Tuvalete gittiğinizde safra taşını düşürmüş olabilirsiniz. Ancak bazen safra taşları safra kanalından ilerleyemez ve kanalı tıkar. Bu da farklı ve ciddi komplikasyonlara neden olur.
  • Aynı zamanda safra kesesi taşları pankreası etkileyip pankreatit denilen pancreas iltihabına yol açabilir.
  • Safra taşlarının tedavisinde ameliyat altın standartdır. Laparoskopik ameliyat ilk seçenektir.

 

SAFRA KESESİ İLTİHABI NEDİR?

  • Safra kesesi iltihabının tıptaki adı; “kolesistit”dir.
  • Safra kesesi karaciğer altında, karnınızın sağ tarafında küçük armut şeklinde bir organdır. Bazen safra salgısının içinde bulunan kimyasal maddeler taş oluşumuna neden olabilir. Buna safra taşları denir.
  • Kolesistit/ safra kesesi iltihabı; Çoğunlukla safra taşının, safra kesesi çıkışını tıkamasıyla meydana gelir. Safra kanalı hasarları, kist ve tümörler de safra kesesi iltihabının diğer nedenleri arasındadır.

Safra kesesi iltihabının belirtileri nelerdir?

  • Sağ üst karın bölgesinde şiddetli ağrı
  • Sırt bölgesine ve sağ omuza yayılan ağrı
  • Karın bölgesine dokunulduğunda hassasiyet
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Ateş

Bu belirtiler özellikle ağır ve yağlı yemek yenildiğinde daha şiddetli gözlenmektedir.

Safra kesesi iltihabının nedenleri

Enfeksiyonun nedenleri şöyle sıralanabilir:

  • Safra kesesi taşları: safra kesesi iltihabının en sık nedenlerinden biridir. Safra taşları hareket ederek  safra kesesi çıkışını veya safra  kanalını tıkar. Safra akışı engellenir ve sonucunda  iltihap oluşumu gözlenir.
  • Tümör:  İyi huylu ya da kötü huylu (kanser) tümörler safra kanalının tıkanmasına ve safra kesesinin iltihaplanmasına neden olabilir.
  • Safra kanalının tıkanması: safra kanalında bazen kıvrımlar-bükülmeler oluşabilir ya da kanal hasar görebilir. Böyle bir durumda iltihap oluşumu gözlenir.

Safra kesesi iltihabı tedavi edilmezse neler olur?

Safra kesesi iltihabı (kolesistit) tedavi edilmediği zaman çeşitli ciddi komplikasyonlara neden olabilmektedir. En sık gözlenen komplikasyonlar şöyledir:

  • Safra salgısının iltihaplanması: Safra kanalında meydana gelen enfeksiyon safra kesesinin içindeki safra salgısını da etkileyebilir.
  • Safra kesesi dokusunun nekrozu (çürümesi): Safra kesesi iltihabı tedavi edilmediği takdirde safra kesesi dokusunu da etkilemeye başlar ve sonunda doku canlılığını kaybeder. Bu durumda safra kesesi patlar ve iltihap tüm vücuda yayılabilir.
  • Safra kesesinin patlaması: Safra kanalının tıkanması nedeniyle safra akışı durur. Bu da safra kesesinin şişip, büyümesine ve safra kesesinin patlamasına neden olur.

Safra kesesi iltihabının tedavisi

  • Safra kesesi iltihabının (kolesistitin) tedavisinde genellikle hastanın hastanede kalıp enfeksiyonun kontrol altına alınması ve ameliyat edilmesi adımları izlenir.

Safra kesesi iltihabı teşhisi konulan kişiler belirti ve şikayetlerin giderilmesi ve enfeksiyonun kontrol altına alınması için hastanede yatarlar. Hastane bakımında;  ilk başta bir şey yeme içmenize izin verilmeyebilir. Sadece damardan serum ile beslenirsiniz. Bunun nedeni enfeksiyonlu safra kesesinin stresinin azaltılmasıdır.

  • Antibiyotik kullanımı: Antibiyotikler enfeksiyon ile mücadele etmek için kullanılmaktadır.
  • Ağrı kesici ilaçlar: Ağrı kesiciler, safra kesesindeki iltihap giderilene kadar oluşan ağrıyı kontrol altına almak için kullanılmaktadır.

Safra kesesinin ameliyatla alınması

  • Safra kesesi iltihabı (kolesistit) pek çok kişide tekrar eden bir rahatsızlık olarak ortaya çıkar. Bu nedenle ameliyat ile safra kesesinin tamamen alınması kalıcı bir tedavi seçeneği olarak karşımıza çıkmaktadır. Ameliyatın zamanlaması hastalığın durumuna, belirtilerin şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre farklılık gösterebilir.
  • Safra kesesinin ameliyatla alınması prosedürünün tıptaki adı; “kolesistektomi”dir.
  • En sık yapılan kolesistektomi ameliyatı; Laporoskopik(kapalı) ameliyattır . Bu prosedür; bir borunun ucuna monte edilen küçük bir video kamera kullanılarak gerçekleştirilir. Bu sayede cerrah, karın bölgesinin içini görebilir ve özel ameliyat aletleri kullanarak safra kesesini çıkarır. Kapalı ameliyatta (laporoskopik ameliyatta) karın bölgenizde 3 veya 4 tane minik delik açılır. Ameliyat aletleri ve kamera bu minik deliklerden içeri sokulur. Kamera bir monitöre bağlıdır ve cerrah bu monitörün rehberliğinde operasyonu gerçekleştirir.

Açık ameliyat ;  Açık ameliyatta  safra kesesinin bulunduğu üst karın bölgesi kesilir ve safra kesesi alınır. Genellikle laparoskopinin uygulanamadığı durumlarda;  hastanın genel durumunun uygun olmaması,  laparoskopik ameliyat sırasında komplikasyon olması , anatomik problemlere bağlı, iltihabın ileri olması nedeniyle  laparoskopinin mümkün olamadığı şartlarda tercih edilmektedir.

  • Safra kesesi alındığında, karaciğerin ürettiği safra salgısı doğrudan bağırsağa geçer. Yani kişi normal hayatını sürdürür.

SAFRA KANALI TIKANMA SARILIĞI

Safra kanalı; safra taşı,  tümörü, kisti gibi oluşumlar nedeniyle tıkanabilir ya da safra kesesi ameliyatı sırasında hasarlanabilir veya bağlanabilir.

Safra kanalı tıkandığı zaman, safra salgısının bağırsağa geçişi engellenir. Bu durumda ortaya çıkan rahatsızlıklardan biri de sarılıktır.

Sarılığın başlıca belirtisi cildin ve göz akının sararmasıdır. (safra kanalı tıkandığı için, kanda ve diğer dokularda safranın artması nedeniyle olur).

Tıkanma sonucu oluşan sarılığın tedavi edilmemesi durumunda karaciğer dokusunda hasar ve bozulmalar gözlenebilmektedir.

Bu hastalarda safra kanalında tıkanmaya neden olan sorunun ortadan kaldırılması ile tedavi sağlanır.

 

SAFRA KANALI YARALANMALARI

Safra kanalı yaralanmaları, safra kesesi ameliyatı sırasında veya travma sonucu gerçekleşebilmektedir. Ameliyat sırasında safra kanalı kesilebilir, yanabilir ya da ezilebilir. Safra kanalı bu şekilde zarar gördüğünde görevini tam olarak yerine getiremez; safra salgısı bağırsak yerine karın boşluğuna akabilir ya da safra kanalı tamamen tıkanabilir.

Safra kanalı yaralanmaları tedavi edilmediği takdirde hayatı tehdit eden bir hale de gelebilir.

Safra kanalı yaralanmaları görülme sıklığı farklı kaynaklara göre değişiklik göstermektedir. Ancak ortalama 1000 laparoskopik safra kesesi ameliyatının 1’inde gözlenebilmektedir.

Kapalı ameliyatlarda (laparoskopik ameliyatlarda) safra kanalının yaralanması riski açık ameliyatlara göre daha yüksektir. Ameliyatı gerçekleştirecek doğru cerrahın seçilmesi oldukça önemlidir.

 

Safra kanalı yaralanmalarının belirtileri nelerdir?

Bazı safra kanalı yaralanmaları ameliyat sırasında fark edilmektedir. Fark edilmeyen durumlarda gözlenen belirtiler:

  • Ateş
  • Titreme
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Karın ağrısı
  • Karın şişmesi
  • Genel rahatsızlık
  • Sarılık

Safra kesesi ameliyatından sonra bu belirtilerden herhangi birine rastlamanız durumda acil olarak doktora başvurmanız çok önemlidir.

Safra kanalı yaralanmalarının tedavisi;

Safra kanalı yaralanmalarının çoğunda  yeniden ameliyat gerekir.

Safra kanalının bütünlüğü bozulmadıysa, tıkanıklığın giderilmesi, bağırsağa safra akışının iyi sağlanabilmesi için , safra kanalı içine stent  yerleştirilmesi de gerekebilmektedir.

Safra kanalının yapısı tamamen bozulmuş ise, karaciğer ile bağırsak arasında, safrayı taşıyan yeni bir kanal yapılması gereklidir. Bu yöntemde alanında uzman cerrahlar ile oldukça başarılı sonuçlar elde etmek mümkündür.

 

SAFRA KANALI KİSTLERİ

Safra kanalı kistleri; “koledekok” kistleri olarak da anılmaktadır.

Bulundukları yere göre farklı tipte sınıflandırılmıştır.

Nadir olarak görülen safra kanalı kistlerinin neden oluştuğu bilinmemektedir. Doğuştan var olabilir ya da sonradan edinilebilirler.

 

Safra kanalı kistlerinin belirtileri nelerdir?

Yetişkinlerde gözlenen safra kanalı kistleri; karın ağrısı, kolanjit

(bağırsaktaki bakterilerin safra kanalına yayılarak neden olduğu enfeksiyon), sarılık, pankreas iltihabı gibi rahatsızlıklara neden olabilmektedir. Bu rahatsızlıklar safra kesesi taşı , safra kanalı yaralanmalarında da gözlenebilmektedir.

Ayrıca kistlerin kansere dönüşme riski de bulunmaktadır.

 

Safra kanalı kistleri nasıl tedavi edilir?

Safra kanalı kistleri ameliyat ile tedavi edilebilmektedir.

Açık ya da kapalı (laparoskopik) ameliyat uygulanabilir. Kist safra kanalının yapısını tamamen bozmuş ise, yeni bir safra kanalı yapımı söz konusudur.

 

SAFRA KANALI KANSERİ

Safra salgısı, yağların yıkımında görevli olan bir sindirim sıvısıdır. Safra salgısı karaciğer tarafından üretilir, safra kesesinde depolanır. Safra salgısı, safra kanalı aracılığıyla bağırsaklara iletilir ve yediğimiz yağlı yiyeceklerin sindirilmesinde rol oynar. Safra kanalları karaciğer, safra kesesi ve bağırsağı birbirine bağlayan tüplerden oluşur.

Safra kanalı kanseri; tıbbi adı ile “kolanjiyokarsinom”; safra kanalında kontrolsüz hücre çoğalması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Safra kanalı kanseri nadir görülmektedir.

Safra kanalı kanseri tipleri:

Safra kanalı kanseri, tümörün yerleştiği yere göre farklı isimler alır:

İntrahepatik kolanjiokarsinom; Tümör karaciğer içindeki safra kanallarında ise inrahepatik kolanjokarsinom adını alır. Bu kanser türünün tedavisi karaciğer kanserinin tedavisi ile aynıdır.

Ekstrahepatik kolanjiokarsinom; Tümör karaciğer dışındaki safra kanallarında ise ekstrahepatik kolanjiokarsinom olarak adlandırılır.

Safra kanalı kanser belirtileri:

Cildin ve göz aklarının sararmasıyla kendini belli eden sarılık. (tümörün safra kanalını tıkadığı için, kanda ve diğer dokularda safranın artması nedeniyle olur)

  • Koyu renk idrar
  • Soluk renkli dışkı
  • Karın üst tarafında ağrı ve rahatsızlık
  • Ateş
  • İştah kaybı ve mide bulantısı
  • Kilo kaybı
  • Deride kaşıntı

Bu belirtiler safra kanalı kanseri dışında başka bir hastalığın göstergesi de olabilir. Ancak herhangi bir belirtiye rastlarsanız mutlaka doktora gitmelisiniz.

Safra kanalı kanserinin başlıca tedavi yöntemi ameliyattır. Kemoterapi ve radyoterapi de uygulanan diğer tedavi yöntemleridir.

Hangi tedavinin uygun olduğu, tümörün büyüklüğü, kanserin ilerleme evresi ve hastanın genel durumuna göre değişiklik gösterir.

Farklı ameliyat türleri vardır:

Safra kanalının  çıkarılması: Eğer kanser karaciğer dışı safra kanalında ise cerrah safra kanalınınbüyük kısmını  çıkarır.

Karaciğerin kısmen çıkarılması: Eğer kanser karaciğerin içinde bulunan safra kanalında başladıysa (intrahepatik kolanjiokarsinom) cerrah safra kanalı ile birlikte karaciğerin bir kısmını da çıkartır.

Whipple prosedürü:  Safra kanalı kanseri, pankreasın ve duodenumun( oniki parmak bağırsağı) yanında olabilir. Bu gibi bir durumlarda, ameliyatla safra kanalı, midenin bir kısmı, duodenumun tamamı, pankreasın baş kısmı, safra kesesi ve organların çevresindeki lenf nodları çıkarılır.

Bazı ameliyatlar hastalığın tamamen yok edilmesini sağlamasa da şikayetlerin iyileşmesine yardımcı olmaktadır.

Bypass ameliyatı: Eğer kanserin tamamen vücuttan çıkartılması mümkün değilse, doktorunuz sarılığın belirtilerinin iyileşmesi için bypass ameliyatını önerebilir. Bu ameliyatta safra kanalının tıkalı kısmının üstünden barsağa safranın akması için ince bağırsaktan yeni yol yapılır.  Bu sayede karaciğerden bağırsağa safra salgısının iletilmesi sağlanır.

Stent: Sarılık şikayetlerinin ortadan kaldırılması için uygulanan başka bir yöntemde safra kanalına stent yerleştirilmesidir. Stent sayesinde safra kanalı açık kalır ve safra salgısının bağırsağa gitmesi sağlanır.

Bir Cevap Yazın